Op de hoogte

E-mail nieuwsbrief

Home

Wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek is de belangrijkste pijler waarop het programma van PICASSO is gebaseerd. Wetenschappelijke onderzoeksprojecten worden door PICASSO ondersteund, zowel financieel als inhoudelijk (begeleiding). Het gemeenschappelijke uitgangspunt van alle kernprojecten is dat zij bijdragen aan (de wetenschappelijke onderbouwing van) het verbeteren van de longzorg.

Knelpuntenanalyse

Op initiatief van PICASSO hebben in 2002 zorgverleners en beleidsmakers zich in zes regionale meetings gebogen over de vraag wat de grootste knelpunten zijn bij de verbetering van de COPD-zorg in Nederland. Deze knelpuntenanalyse is in de afgelopen jaren geactualiseerd. De knelpuntanalyse beschrijft zo concreet mogelijk wat er allemaal moet gebeuren om optimale multidisciplinaire COPD-zorg vorm te geven. Er is volgens in het PICASSO Kernteam gekeken naar de randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan om tot die optimale COPD-zorg te kunnen komen. Er werden niet minder dan 113 randvoorwaarden gedefinieerd en in zes categorieën ondergebracht.

Het belangrijkst onderdeel van de knelpuntanalyse was het voorleggen van deze randvoorwaarden aan ruim honderd COPD-zorgverleners en andere belanghebbenden. De vraag aan hen was aan te geven welke knelpunten de hoogste prioriteit hebben. Op basis daarvan is een top-10 van knelpunten opgesteld. Belangrijke aandachtspunten bleken onder andere het ondersteunen van zelfmanagement, een betere multidisciplinaire samenwerking die wordt gecoördineerd door een centrale zorgverlener en het wegnemen van financiële en organisatorische belemmeringen.

1
Het individueel zorgplan is inzichtelijk voor alle betrokken zorgverleners
2
Aanwezigheid van een regionaal elektronisch patiëntendossier (EPD)
3
Goede afstemming over de zorg voor COPD-patiënt met multimorbiditeit
4
Voldoende kennis en ervaring om spirometrie goed te beoordelen
5
Patiënten beseffen dat een belangrijk deel van hun zorgresultaten afhankelijk is van hun bereidheid om hun leefstijl aan te passen.
6
Patiënten nemen hun klachten over het algemeen serieus
7
Stoppen met roken beleid van diverse zorgverzekeraars is eenduidig
8
Goede samenwerking tussen zorggroep en verzekeraar
9
Vergoeding voor niet-medicamenteuze interventies (b.v. fysiotherapie)
10
Contractering beleid zorgstandaard COPD van diverse zorgverzekeraars is eenduidig

Afgeronde kernprojecten

  • Geïntegreerd COPD-management

    Universiteit Maastricht

    Promotie Niels Chavannes

    Een vergelijking tussen COPD-patiënten in het Limburgse Simpelveld, die usual care van de huisarts kregen, en patiënten in het buurdorp Bocholtz, waar multidisciplinaire zorg op maat werd gegeven.

    Conclusie: multidisciplinaire zorg en het inzetten van longverpleegkundigen leidt tot betere kwaliteit van leven en betere zorg. Met name het inzetten van fysiotherapeuten kan de conditie aanzienlijk verbeteren en de neerwaartse spiraal van de ziekte doorbreken.

    Artikelen over dit onderzoek staan in onderstaande PICASSO Magazines.

  • Ziektelastmeter

    Om de ernst van de ziekte vast te stellen worden COPD-patienten nog altijd fysiologisch gemeten. Deze manier van onderzoek houdt echter geen rekening met de vraag hoe de patient zelf zijn ziekte ervaart (patient related outcomes). Verschillende publicaties, onder meer in de New England Jounal of Medicine, tonen aan dat manier waarop de patient zijn chronische ziekte ervaart, niet alleen een belangrijke factor is voor de kwaliteit van leven, maar ook voor het verloop van de ziekte en de mate van zorg-consumptie en dus ook de kosten. De ziektelastmeter COPD is ontwikkeld. Met dit instrument wordt niet alleen de fysiologische toestand van de patient in kaart gebracht, maar ook hoe de patient zelf zijn ziekte ervaart (de beperking en de belasting erdoor) en hoe hij of zij er mee omgaat.

    Uit onderzoek blijkt dat de ziektelastmeter COPD valide en betrouwbaar is en de ervaren kwaliteit van leven en ervaren kwaliteit van zorg verbeterd.

    Meer informatie over de ziektelastmeter COPD 

    De ziektelastmeter COPD is doorontwikkeld voor mensen met astma, diabetes type 2 en hartfalen en ook bij een combinatie van deze aandoeningen: de ziektelastmeter voor chronische aandoeningen.

    Het onderzoek naar effectiviteits en implementatie van deze ziektelastmeter voor chronische aandoeningen is gestart, meer informatie via deze link.
     

     

     

     
     
  • Thuisbehandeling van exacerbaties

    Maaslandziekenhuis Sittard

    Frans Sassen

    Onderzoek naar de tevredenheid, de effecten op de gezondheid en de behandelingskosten van patiënten die reguliere zorg in het ziekenhuis kregen en van patiënten die na drie dagen in het ziekenhuis intensief thuis werden begeleid door een transmurale verpleegkundige.

    Patiënten waren meer tevreden met de begeleiding thuis, voornamelijk omdat de patiënt in vertrouwde omgeving kan herstellen. De thuisomgeving kon bovendien worden meegenomen in de behandeling. Behandeling thuis is 33% goedkoper dan volledige behandeling in het ziekenhuis.

  • Niet-medicamenteuze behandeling van COPD (NIMCO)

    Universiteit Maastricht

    Dr. Jean Muris

    Onderzoek naar de haalbaarheid van het opzetten van een niet-medicamenteuze behandeling (multidisciplinaire revalidatie) voor GOLD I en II patiënten. Ten tijde van het onderzoek (in 2005) bood de eerstelijn dergelijke interventies nog niet.

    Tijdens het onderzoek bleek dat veel nieuw-gediagnostiseerde GOLD I en II COPD-patiënten hun ziektelast niet als voldoende ernstig beschouwden om deel te nemen aan een centraal in de regio aangeboden geïntegreerd programma, dat bestond uit motivational

    interviewing, een stoppen-met-roken-interventie, fysiotherapie en voedingsadviezen.

  • Transmurale zorg bij COPD-patiënten die wegens comorbiditeit niet in aanmerking komen voor longrevalidatie

    UMC St Radboud Nijmegen

    Dr. Erik van der Heijden

    Onderzoek naar het effect van intensieve begeleiding door een COPD-verpleegkundige op het aantal klinisch behandelde exacerbaties en de coördinatie van zorg bij patiënten met ernstig COPD.

    De intensieve begeleiding heeft (in deze vorm) niet geleid tot minder exacerbaties of een betere kwaliteit van leven. Gebleken is wel dat de zorg aan deze kwetsbare groep patiënten nog niet goed georganiseerd was, onder andere door een gebrek aan afstemming tussen verschillende zorgaanbieders. Patiënten bleken grote behoefte te hebben aan een luisterend oor, ondersteuning bij exacerbaties en betere zorgcoördinatie.

  • Optimale medicamenteuze behandeling van exacerbaties in de eerstelijn

    AMC

    Promotie Ineke Roede

    Onderzoek naar het effect van het conform richtlijnen behandelen met corticosteroïden en antibiotica in de eerstelijn.

    Huisartsen handelen wat betreft het voorschrijven van corticosteroïden conform de NHG richtlijn. Antibiotica werden vaker voorgeschreven dan volgens de NHG richtlijn te verwachten was. Uit het langere termijn onderzoek (bijna vier jaar) bleek dat het geven van antibiotica naast corticosteroïden ertoe leidt dat de volgende exacerbatie later komt en dat de kans op het krijgen van een volgende exacerbatie kleiner is.

    Artikelen over dit onderzoek staan in onderstaande PICASSO Magazines:

  • Confronting smokers (COSMO)

    Academisch Ziekenhuis Maastricht, Caphri

    Promotie Daniël Kotz

    Onderzoek naar de kosteneffectiviteit van het confronteren van rokers met nog geen vastgestelde COPD-diagnose op het stoppen-met-roken-gedrag.

    Intensieve begeleiding door de huisarts leidt na een jaar tot een stoppercentage van zo'n 11%. Gewone begeleiding (usual care: L-MIS) ruim de helft daarvan. Als rokers bij die intensieve begeleiding geconfronteerd worden met de diagnose COPD leidt dat op korte termijn wel tot een hoger stoppercentage, maar dat effect ebt binnen een jaar weg.

    Artikelen over dit onderzoek staan in onderstaande PICASSO Magazines:

  • Monitoring bij COPD (MONC)

    UMC St Radboud Nijmegen

    Promotie Erik Bischoff

    Onderzoek naar de lange termijn effectiviteit van een intensief zelfmanagementprogramma (Living well with COPD), dat wordt vergeleken met periodieke controles door praktijkondersteuners en met de usual care van veel huisartsen voor de opkomst van de praktijkondersteuners.

    De gevonden verschillen bleken niet statistisch significant. De belangrijkste oorzaak daarvan lijkt te zijn dat het onderzochte zelfmanagementprogramma tijdens het onderzoek niet geïntegreerd was in de dagelijkse huisartsenpraktijk. Erik Bischoff probeert deze integratie nu uit te werken in een ketenzorgproject in de regio Arnhem.

  • Monitoren van patiënten met astma en COPD in de eerstelijn (MONACO)

    UMC St Radboud Nijmegen

    SHL/SODH Etten-Leur

    Promotie Lisette van den Bemt

    Onderzoek naar het effect van monitoring door een astma/COPD-dienst, één van de diagnostisch centra waar veel huisartsen hun longfunctiemetingen aan hebben uitbesteed, op de zorguitkomsten van COPD-patiënten.

    Veel aanbevelingen in de COPD-zorg, zoals het halfjaarlijkse monitoren, zijn niet gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, slechts op 'meningen van experts'. In het MONACO-onderzoek bleek dat halfjaarlijkse controles bij een diagnostisch centrum niet leiden tot een betere kwaliteit van leven. De frequentie van de longfunctietesten kan, afhankelijk van de patiënt, in veel gevallen verlaagd worden.

  • Kosteneffectiviteit van het Interdisciplair Community-based COPD Management Programma (INTERCOM)

    Institute for Medical Technology Assessment (IMTA), Erasmus MC

    Prof. dr. Maureen Rutten

    Onderzoek naar de kosteneffectiviteit van intensieve ondersteuningsprogramma's (longrevalidatie in een transmuraal programma) in de eerste en tweede lijn.

    Vergeleken met reguliere zorg laat de INTERCOM-trial significante verbeteringen zien in de SGRQ-score (vragenlijst die de beperkingen meet) en een aantal andere exercise- en dyspnoe-metingen. Er is een acceptabele toename van de kosten.

  • Lifelong kosteneffectiviteit van stoppen-met-roken ondersteuning

    Universiteit Maastricht

    Dr. Lotte Steuten

    Onderzoek naar lifelong kosteneffectiviteit van stoppen-met-roken aanpak door middel van een speciaal hiervoor ontwikkeld rekenmodel, dat gegevens van bestaande onderzoeken (farmacotherapie en gedragsinterventies) combineert en analyseert.

    Stoppen-met-roken interventies (SMR) zijn effectief en mogelijk kostenbesparend.

  • Screening en behandeling op de héle gezondheidstoestand

    Universitair Longcentrum Nijmegen UMC St Radboud

    Prof. dr. Jan Vercoulen

    Onderzoek naar de bijdrage die screening van de gehele gezondheidstoestand heeft op de kwaliteit van leven van COPD-patiënten.

    Door middel van een korte maar krachtige vragenlijst (het Nijmegen Clinical Screening Instrument - NCSI) is de gehele gezondheidstoestand (health status) bij COPD-patiënten gemeten. De resultaten werden zichtbaar gemaakt in een Patiënten Profiel Kaart. Longverpleegkundigen en longartsen kunnen hierdoor patiënten beter motiveren tot gedragsverandering.

  • Gouden en zilveren zorg

  • COPD DOT COM

    Samenvatting

    Het doel van COPDdotCOM was om een prototype systeem te ontwerpen, ontwikkelen en evalueren, dat diseasemanagement voor COPD ondersteunt. Belangrijk hierbij was het vergroten van zelfmanagement van de COPD patiënt door 1) zelfbehandeling van exacerbaties en 2) coaching in het dagelijkse leven om het beweeggedrag te verbeteren. Om de communicatie rondom de zorg te verbeteren, was het doel deze en andere relevante informatie te delen met de betrokken zorgprofessionals.

    Resultaten

    Binnen het COPDdotCOM project is een diseasemanagement systeem ontwikkeld voor COPD, uitgaande van een user-centred design. Hiertoe hebben we scenario’s ontwikkeld op basis van kennis van de gebruikers en huidige (medische) kennis. Van het scenario zijn de functionele eisen geëxtraheerd, is de architectuur ontworpen en het systeem ontwikkeld. De architectuur bestaat uit 3 hoofdcomponenten; het Body Area Network (BAN), de RRD database (R2D2) en een webportal.

    Daarnaast zijn er verschillende onderzoeken binnen het COPDdotCOM project uitgevoerd: Het onderzoek verricht naar het dagelijkse activiteitenpatroon van COPD patiënten laat zien dat het ophogen en afvlakken van het activiteitenpatroon een belangrijk behandeldoel is bij COPD patiënten. Vervolgens is er onderzoek gedaan naar de beste feedbackstrategie middels een literatuuronderzoek en een evaluatiestudie bij 10 COPD patiënten, om dit activiteitenpatroon te kunnen verbeteren. Evaluatie a.d.h.v. semigestructureerde interviews laat zien dat het feedback systeem positief werd ontvangen.In een eerste demonstratiestudie is het COPDdotCOM systeem getest in 6 patiënten waarbij dmv van interviews onderzocht is in hoeverre het systeem acceptabel is voor patiënten en zorgverleners. Het elektronisch dagboek werd ervaren als gemakkelijk in gebruik en met een hoog mogelijk voordeel voor zowel patiënten als professionals. Het gebruik van een webportaal was acceptabel, maar de professionals gaven aan dat dit nog verbeterd kon worden. Voor de activiteitensensor en PDA was de acceptatie bij 2 patiënten niet hoog, vanwege technische problemen. De potentiële acceptatie was echter wel hoog, zeker bij de fysiotherapeuten. Het uiteindelijke diseasemanagement systeem is in een gerandomiseerde gecontroleerde studie geëvalueerd bij 31 COPD patiënten. Het gebruik van de COPDdotCOM applicatie liet een positieve verandering zien in hoeveelheid activiteit en het activiteitenpatroon van patiënten met COPD. In een vervolgproject zal een dergelijk diseasemanagement systeem geïmplementeerd worden in een regionale zorgketen rondom COPD.

    BetrokkenenProf. dr. ir. H.J. Hermens Projectleider en penvoerder, Universiteit Twente
    Klik hier op de link voor het project: COPD dot COM, Enschede zelf in actie met COPD

  • DIS

    Disease management of COPD and information technology to improve patient self management (DIS)

    Maastricht:computergestuurde feedback tussen consulten door.

    Doelstelling

    Verbeteren van zelfmanagement van COPD-patiënten met behulp van informatietechnologie. Onderzoek moet uitsluitsel geven over de haalbaarheid van de nieuwe methode en moet leiden tot suggesties voor toepassing van het adviessysteem in de praktijk. De belangrijkste uitkomstmaten van de studie zijn: (1) mate van zelfmanagement van de patiënt, (2) gebruik van informatietechnologie door de patiënt, (3) consequenties voor de organisatie van de zorg (4) geschatte kosten en opbrengsten bij volledige implementatie.

    Klik hier voor het project DIS.

  • AERIAL

    Project: AERIAL: development and initial evaluation of a Bayesian-network model for assessing individual risk of exacerbation, exacerbation relapse, and exacerbation-related hospital (re-)admission in patients with moderate to very severe COPD.

    De meeste patiënten met chronisch obstructief longlijden (COPD) maken soms plotselinge verslechteringen van hun ziekte door, zogenaamde 'exacerbaties'. Exacerbaties hebben een negatieve invloed op de kwaliteit van leven en het verdere beloop van de COPD. Door een exacerbatie in een vroeg stadium te herkennen kan de patiënt (of diens zorgverlener) eerder de wenselijke actie(s) ondernemen. In dit project ontwikkelden wij een prototype van een slimme 'exacerbatie-monitor', waarmee een COPD-patiënt en diens behandelaar(s) zonodig van dag tot dag het ontstaan, beloop en herstel van exacerbaties kunnen volgen.AERIAL, Nijmegen grip op verslechtering van COPD-klachten. Een computermodel wordt ontwikkeld wat in staat is het individuele risico op een exacerbatie bij patiënten met matig-ernstig tot zeer ernstig COPD in te schatten.

    Doelstelling

    Ontwikkeling van een telezorg softwaresysteem om de impact van acute verslechtering van COPD-klachten te verminderen bij patiënten, hun familie, de gezondheidszorg en de samenleving.

    Klik hier voor het project AERIAL.

  • DIMACODE STUDIE

    Disease management of co-morbid depression (DiMaCoDeA) in primary care patients with type 2 diabetes and/or chronic obstructive pulmonary disease (COPD) and/or Anxiety: a randomised controlled trial

    Diabetes mellitus, Chronisch Obstructief Longlijden (COPD) en Astma zijn chronische en beperkende aandoeningen die wereldwijd steeds vaker voorkomen. Deze chronische aandoeningen worden vaak vergezeld door verschillende andere aandoeningen, zogenaamde co-morbiditeiten. Twee van de meest voorkomende co-morbiditeiten bij deze patiëntenpopulaties zijn angst en depressie. Deze worden echter vaak niet herkend en daarom ook niet behandeld. Is dit wel het geval, dan worden de uitkomsten van de behandeling vaak niet gecontroleerd. Onbehandelde, of niet volledig behandelde angst en depressie kan grote gevolgen hebben voor therapietrouw, gezondheid gerelateerde kosten en kwaliteit van leven.

    Doelstelling

    Vaststellen of een diseasemanagementbenadering van comorbide depressie bij patiënten met diabetes type 2 of COPD in de eerste lijn gunstigere effecten dan de standaard eerstelijnszorg

    Klik hier voor het project DiMaCoDe studie

  • COPD-GRIP

    Een verpleegkundige interventie die moet zorgen dat COPD patiënten meer grip op hun ziekte krijgen. Omgaan en leven met COPD vraagt veel van patiënten. Met medicatie en leefstijlaanpassingen kunnen de klachten verminderd worden en is het verloop van COPD te beïnvloeden. Sommige patiënten kunnen heel actief blijven en zich houden aan de behandel- en leefstijlvoorschriften. Zij hebben minder klachten, functioneren beter en hoeven minder vaak in een ziekenhuis opgenomen te worden. Anderen lukt dit niet of onvoldoende.

    Het is daarom belangrijk om aandacht te hebben voor zowel de behandeling van COPD als het leven met COPD. Door ons is een verpleegkundige interventie ontwikkeld, gebaseerd op eerder onderzoek. Deze bestaat uit aanvullende begeleiding in drie gesprekken van een half uur met de COPD patiënt. De inhoud van deze begeleiding staat uitgeschreven in een handleiding.

  • CORONA

    Het PICASSO project in het Sint Franciscus Gasthuis (SFG) betreft het ontwerpen van een zorgpad voor de complexere patiënt met COPD die (tijdelijk) tweedelijns zorg nodig heeft. De focus ligt op het, in nauwe samenwerking met de eerste lijn, herontwerpen van het poliklinisch zorgproces en de implementatie en borging van dit model als tweedelijns zorgpad. Het is de bedoeling dat uiteindelijk een belangrijk deel van de tweedelijns zorg naar de eerste lijn gesubstitueerd kan worden.

    Uitgangspunt van het project (en het daaraan gekoppelde onderzoek) is dat de focus in het ziekenhuis gericht zal zijn op diagnostiek en op een snelle terugverwijzing naar de eerste lijn, dan wel een kort verblijf in de tweede lijn. Het diagnostisch proces in het ziekenhuis zal uitgaan van een beoordeling van de integrale gezondheidstoestand bij de patiënt, met inventarisatie van alle belangrijke determinanten van klachten, beperkingen en kwaliteit van leven.

    Hieronder toont een film het gehele zorgtraject, van diagnose tot behandeling, dat astma- en COPD patiënten doorlopen in het Sint Franciscus Gasthuis. Deze voorlichtingsfilm heeft als doel om essentiële vragen te beantwoorden die de longpatiënt heeft voor of tijdens zijn behandeling. Hiermee weten zij wat te kunnen verwachten, zodat dit onzekerheid bij hen weg neemt.

  • Effectmeting COPD-zorg bij zorggroep Kennemer Lucht

    Zorgprogramma’s zijn ontwikkeld om een verdere toename van chronische ziekten af te vlakken, complicaties en comorbiditeit te voorkomen of zo lang mogelijk uit te stellen en de kwaliteit van leven en regie over de eigen gezondheid te bevorderen. In de regio Noord-Kennemerland heeft de Zorggroep een zorgprogramma opgesteld om te komen tot gestructureerde COPD zorg in Noord-Kennemerland. Momenteel bestaat er een grote variatie in de regionale zorgverlening aan COPD patiënten. Er is een implementatieplan ontwikkeld om te komen tot optimalisatie van de COPD zorg, hierin wordt gefaseerd en op basis van modules gekomen tot uniforme zorgverlening aan COPD patiënten. Hierbij wordt rekening gehouden met de diversiteit aan praktijken. De modules bestaan uit deels uit scholing, deels uit ondersteuning in de praktijk. Voor elke zijn specifieke ingangsvoorwaarden en resultaten beschreven.

  • Diseasemanagement Chronische Ziekten

    Het programma Diseasemanagement chronische ziekten is een gezamenlijk initiatief van het ministerie van VWS, ICTRegie, PICASSO (een initiatief van Pfizer, Boehringer Ingelheim en onderzoeksinstituut Caphri) en de sectie Gezondheidsfondsen. In een latere fase zijn (vanuit NWO) de projecten Nieuwe Instrumenten in de Gezondheidszorg (NIG) toegevoegd. Vanuit dit gezamenlijke initiatief is een budget van ruim 15 miljoen euro beschikbaar.

    Er worden 24 onderzoeksprojecten gesubsidieerd en 22 zorggroepen kunnen experimenteren met de diseasemanagement-aanpak in de praktijk. ZonMw voert in samenwerking met de opdrachtgevers en het Platform Vitale Vaten van de Hartstichting het programma uit.

    Meer informatie

  • Kroonluchter project

    In Pendrecht, een multi-etnische wijk met achterstandsproblemen in Rotterdam-Zuid, is gekozen voor een multidisciplinaire programma voor COPD patiënten 'Kroonluchter'. Het Kroonluchterproject is tot stand gekomen op initiatief van Niels Chavannes (huisarts), Magda Erkelens en Joan van Adrichem (fysiotherapeuten) die constateerden dat het aantal COPD patiënten in het algemeen stijgend is (met name onder vrouwen), en dat de wijk Pendrecht in het bijzonder veel inwoners kent met klachten aan de luchtwegen. De oorzaak zou kunnen zitten in de ligging van de wijk ten opzichte van het havengebied, de wijkpopulatie die zich kenmerkt door 60% inwoners van allochtone afkomst, vaak sociaal-economisch minder draagkrachtig, gecombineerd met het hebben van een minder gezonde levensstijl; rookgedrag, te weinig ventileren van de woning, te weinig beweging, sociaal isolement. Dit multidisciplinaire project kan een impuls geven aan het bevorderen van de gezondheidszorg vanuit de eerstelijn, het uitstellen c.q. vermijden van de noodzaak voor de patiënt om de tweedelijn te bezoeken en daarmee de zorg zowel vanuit patiëntperspectief als beheersmatig tot voordeel zijn.